ياكوب ادوارد پولاك ( مترجم : كيكاووس جهان دارى )
450
سفرنامه پولاك ( ايران و ايرانيان ) ( فارسى )
مرگ موش ( ارسنيك ) مرگ موش كه به عربى به آن سم الفار مىگويند در كردستان و حوالى قزوين به مقادير فراوان به صورت زرنيخ يافته مىشود . آنطور كه از نوشته - هاى مربوط به عقاقير و ادويهء قديمى برمىآيد از ديرباز ايرانيان با مصرف طبى ارسنيك در درمان غدههاى بدخيم ، سرطان ، نوبهء ربع و تنگنفس و تأثير خاص آن در معالجهء پوسته شدنهاى جلدى و صاف و نرم نگاهداشتن پوست آشنائى داشتهاند . اما اطباى امروزى مصرف آن را سخت محدود كردهاند و آن را منحصرا در معالجهء سيفليس مزمن به كار مىبرند و با كمك قليان ، بخار ارسنيك را به ريهء بيمار مىرسانند . در عوض به من گزارش داده شده است كه مارگيران هر روز مقدارى ارسنيك مىخورند تا از اين طريق به گمان خود سم ناشى از گزيدگى مار را بىاثر سازند . كيمياگران نيز هر روز ارسنيك مىخورند چه مىپندارند به پيشاب آنها قدرت توليد طلا مىدهد و از طرف ديگر معتقدند كه عادت به خوردن ارسنيك باعث فربهى و اشتهاى زياد مىگردد . از اينها گذشته درويشها نيز گويا روزانه مقدارى داراشكنه ( سوبليمه ) مىبلعند . من با مشاهدات و تجربيات خود نتوانستم دريابم كه چه مقدار از اين افسانهها صحت دارد و به همين دليل به هيچ وجه درستى اين گفتهها را تضمين نمىكنم . اسيد ارسنيك در اثر تصعيد بدست مىآيد . داراشكنه طبق موازين داروسازى ايران از دوازده قسمت جيوه و يك قسمت ارسنيك تركيب شده است . اما آنچه در بازار وجود دارد داروى ساخت اروپاست . خاك خاك را نيز گاه به عنوان پرهيز و گاه براى وقتگذرانى مىخورند كه از بعضى جهات در شمار مخدرات محسوب مىشود . مخصوصا زنان ايرانى و بيشتر در دو ماه آخر حاملگى خاك را در دهان مىگذارند تا آهسته در آب دهان حل و فرو داده شود . مطلوبترين خاكها عبارت است از : دو نوع هندى تباشير ، يعنى تباشير قلمى كه همان خيزران تفته است و ديگر تباشير صدفى كه از صدف تفته و در آتش گل انداخته بدست مىآيد ؛ گل ارمنى ، گل داغستانى و انواع گلهاى ديگر ؛ پادزهر قزوينى يا پادزهر معدنى ؛ گل محلاتى و تباشير قمى كه نوعى خاك سيليكات است ؛ چند مادهء حيوانى موسوم به ترياق فارسى ( زهر مهره ) و سنگ مثانه . در اثر ممارست ، زنان ايرانى ذائقهء حساسى براى خاك پيدا كردهاند ؛ فورا انواع مختلف آن را تشخيص مىدهند و متقابلا لقمههاى لذيذى به يكديگر هديه مىكنند كه به آن معطر مىگويند . از مردانى كه مىشناختم ، تنها معير الممالك ( وزير ماليه ) بود كه به خوردن خاك اعتياد داشت . وى روزانه حدود چندين لوت « 21 » خاك مىخورد . نكتهء جالب توجه آن است كه بعضى از كودكان ، چه دختر و چه پسر ، شوق
--> ( 21 ) . لوت واحد وزن است در حدود پانزده گرم . - م .